Sudoku: een arsenaal aan varianten

Toen de “Number Place” puzzels voor het eerst verschenen, stonden er extra aanwijzingen buiten het puzzelveld. Later zijn de puzzels vereenvoudigd tot wat we nu standaard sudoku noemen.

 
Sudoku: een arsenaal aan varianten

De originele puzzels met extra aanwijzingen zouden we nu een variant noemen. Er zijn in de loop der tijd zeer veel varianten op sudoku ontwikkeld, en hoewel enkele daarvan een vaste schare liefhebbers hebben verworven, heeft geen van deze varianten de populariteit van de standaard sudoku kunnen evenaren.

Variatie in grootte

De standaard grootte van een sudoku is 9x9 met blokken van 3x3.


Kleinere varianten

  • subdoku: 4x4 met blokken van 2x2 en 6x6 met blokken van 3x2


Grotere varianten

  • superdoku: 12x12 met blokken van 4x3
  • hexadoku: 16x16 met blokken van 4x4
  • alfadoku: 25x25 met blokken van 5x5
  • alfanumski: 36x36 met blokken van 6x6

Voor deze grotere varianten zijn 9 cijfers niet toereikend, zodat er ook gebruik gemaakt wordt van letters in plaats van cijfers. Ook combinaties van letters en cijfers komen hierbij voor.

Variatie in de symbolen

De 9 cijfers in een sudoku kunnen door van alles vervangen worden. Deze varianten veranderen wel het uiterlijk van de puzzel, maar niet de wezenlijke kenmerken. Er zijn varianten bekend met letters, afbeeldingen, abstracte symbolen, kleuren en in stukken geknipte foto's.

Variatie in de indeling

Bij de jigsaw (ook chaos- of vorm-)sudoku zijn de 3x3 blokken vervangen door vlakken met een onregelmatige vorm, die als de stukjes van een legpuzzel in elkaar passen. Elk vlak bestaat uit 9 vakjes. De toroidal sudoku gaat nog een stapje verder. Hierbij lopen de extra vlakken over de randen van de puzzel heen, waardoor ze soms uit 2 of meer delen bestaan.

Aanvullende beperkingen

Bij een X-sudoku moeten ook de beide diagonalen de cijfers 1 tot en met 9 bevatten. In de argyle-sudoku mogen dezelfde cijfers niet meer dan eenmaal voorkomen in andere diagonalen.

Overlappende sudoku-puzzels

Door verschillende sudokupuzzels gedeeltelijk over elkaar heen te plaatsen ontstaat er een grotere puzzel. Deze zogenaamde gattai-puzzels komen voor in diverse vormen, waarbij de samurai met 5 overlappende sudoku's (één centrale en één in elke hoek) de meest bekende vorm is. Er bestaan zeer grote overlappende varianten, de shogun met 11 sudoku's, de sumo met 13 sudoku's en de shaolin met 25 sudoku's. De meest bekende is waarschijnlijk de twinsudoku, waarbij twee sudoku's een overlappende kolom van 3 bij 3 vakjes hebben.

Rekenkundige varianten

Een zeer populaire variant is de killer sudoku (ook bekend als som-sudoku of samunamupure). Dit is een puzzel waarin elementen van sudoku en kakuro samengevoegd zijn. In plaats van gegeven cijfers bevat de puzzel onregelmatig gevormde gebieden waarvoor de som van de daarin voorkomende cijfers wordt gegeven. Verwant hieraan is de product-sudoku, waar het product van de cijfers wordt gegeven.

Vormvarianten

In deze varianten is de puzzel geen vierkant, maar heeft deze een andere vorm. Hierdoor zijn de rijen en kolommen niet meer even lang. De pseudoku bestaat uit een aantal rijen in aflopende lengte. De hanidoku heeft zeskantige vakjes, waardoor er rijen in 3 richtingen ontstaan. Bij de tredoku variant zijn de 3x3 vakjes in 3D geplaatst. Op deze manier worden de lijnen van 9 vakjes dikwijls gebogen.